قلب و مغز از طریق سیستم عصبی خودکار با یکدیگر در ارتباط هستند. در شرایط اضطراب، فعالیت بخش سمپاتیک این سیستم افزایش مییابد. این وضعیت ممکن است باعث موارد زیر شود:
تند شدن ضربان قلب.
احساس کوبش یا لرزش قلب.
احساس «جا افتادن» یا اضافه آمدن یک ضربان.
افزایش ضربانهای زودرس دهلیزی یا بطنی.
تحریک برخی تاکیکاردیها در افراد مستعد.
تشدید علائم بیمارانی که از قبل به آریتمی مبتلا هستند.
از نظر الکتروفیزیولوژیک، تحریک شدید سیستم سمپاتیک میتواند نحوه ایجاد و انتقال پیامهای الکتریکی در سلولهای قلبی را تغییر دهد. در نتیجه، در برخی افراد ضربانهای نابجا یا آریتمیهای واقعی ایجاد میشود. این اثر در بیمارانی که بیماری ساختاری قلب، سابقه سکته قلبی یا برخی اختلالات ارثی کانالهای یونی دارند، اهمیت بیشتری دارد. [1]
آیا هر تپش قلبی به معنی آریتمی است؟
خیر. بسیاری از تپشهای قلبی در زمان استرس، ترس، کمخوابی، مصرف قهوه یا نوشیدنیهای انرژیزا ایجاد میشوند و الزاماً نشانه آریتمی خطرناک نیستند. گاهی نیز ضربان قلب کاملاً طبیعی است، اما فرد به دلیل اضطراب، آن را شدیدتر و واضحتر احساس میکند.
بااینحال، تشخیص تفاوت میان تپش قلب ناشی از اضطراب و آریتمی واقعی فقط بر اساس احساس بیمار امکانپذیر نیست. اگر تپش قلب تکرار شود، مدت زیادی طول بکشد یا در زمان استراحت نیز رخ دهد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
آیا اضطراب میتواند باعث آریتمی خطرناک شود؟
در بیشتر افراد سالم، اضطراب بهتنهایی باعث آریتمی خطرناک نمیشود. آریتمیهای جدی معمولاً در زمینه بیماری قلبی، کاهش خونرسانی قلب، اختلالات الکترولیتی یا بیماریهای ارثی ایجاد میشوند؛ بااینحال، استرس شدید میتواند بهعنوان یک محرک، آریتمی را در افراد مستعد فعال یا تشدید کند.
برای مثال، بعضی بیماران مبتلا به سندرم طولانی بودن فاصله QT یا تاکیکاردی بطنی پلیمورفیک وابسته به کاتکولآمین، نسبت به افزایش آدرنالین و استرس حساستر هستند. این بیماریها نادرند، اما در صورت وجود سابقه غش، تشنج بدون علت مشخص یا مرگ ناگهانی در خانواده، باید بهطور تخصصی بررسی شوند. [1]
چه زمانی تپش قلب نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
در شرایط زیر مراجعه به متخصص قلب یا فوقتخصص الکتروفیزیولوژی توصیه میشود:
تپش قلب برای نخستین بار ایجاد شده باشد.
حملهها بهطور مکرر تکرار شوند.
ضربان قلب ناگهان بسیار سریع شود و خودبهخود برطرف نشود.
تپش قلب با سرگیجه، ضعف یا احساس نزدیک شدن به غش همراه باشد.
بیمار سابقه بیماری قلبی، سکته قلبی یا آریتمی داشته باشد.
در خانواده سابقه مرگ ناگهانی در سنین پایین وجود داشته باشد.
علائم هنگام ورزش یا فعالیت شدید ایجاد شوند.
چه علائمی اورژانسی هستند؟
اگر تپش قلب همراه با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش، ضعف شدید یا اختلال ناگهانی هوشیاری باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد. همچنین ضربان قلب بسیار سریع و مداوم، بهویژه در فردی که بیماری قلبی شناختهشده دارد، نیازمند ارزیابی فوری است. [2]
تشخیص علت تپش قلب چگونه انجام میشود؟
پزشک پس از بررسی شرح حال و معاینه ممکن است از روشهای زیر استفاده کند:
نوار قلب یا ECG.
هولتر قلب برای ثبت ضربان طی ۲۴ ساعت یا بیشتر.
دستگاه ثبتکننده رویداد برای علائم پراکنده.
اکوکاردیوگرافی برای بررسی ساختار و عملکرد قلب.
آزمایش خون برای بررسی کمخونی، تیروئید و اختلالات املاح.
مطالعه الکتروفیزیولوژیک قلب در موارد منتخب.
هدف از این بررسیها مشخص کردن این موضوع است که آیا تپش قلب فقط واکنش بدن به استرس است یا یک آریتمی واقعی در پس آن وجود دارد.
برای کاهش تپش قلب ناشی از استرس چه کنیم؟
مصرف قهوه، چای پررنگ، نوشیدنیهای انرژیزا و نیکوتین را کاهش دهید.
خواب منظم و کافی داشته باشید.
در زمان شروع اضطراب، چند دقیقه آرام و آهسته نفس بکشید.
آب کافی بنوشید و از کمآبی جلوگیری کنید.
فعالیت بدنی منظم و متناسب با وضعیت جسمی داشته باشید.
زمان شروع، مدت، شدت و محرکهای تپش قلب را یادداشت کنید.
داروی قلب یا داروی آرامبخش را بدون نظر پزشک شروع یا قطع نکنید.
جمعبندی
استرس و اضطراب میتوانند با افزایش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک، ضربان قلب را بالا ببرند و در برخی افراد باعث ضربانهای زودرس یا تشدید آریتمی شوند. اما نباید هر تپش قلبی را به اضطراب نسبت داد؛ زیرا تشخیص دقیق نیازمند بررسی پزشکی و گاهی ثبت ریتم قلب در زمان بروز علائم است.
اگر تپش قلب با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه شدید یا غش همراه باشد، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
منابع
Lambiase PD, Garfinkel SN, Taggart P. Psychological stress, the central nervous system and arrhythmias. QJM: An International Journal of Medicine. 2023;116(12):977–982. doi:10.1093/qjmed/hcad144. Available at: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10753407/[1]
-5828.png)